މިއީ، F0-104،ދިވެސްއަކުރު ފަތުގެ ތަރުޖަމާ ފަތެއް.. ތަރުޖަމާކުރި ތާރީހެއް، ފަރާތެއް ބަޔާންވެފަކާނެތް... F0-104Tއަކީ، ފަހުގެ ތަރުޖަމާއެއް. Size: 8.15" X 5.3"
F.Nilandhoo - Nilandhoo Miskiiy (Mosque) - Endowment for Shrine (ziyaaraiy)
1326ހ ޖުމާދިލްއައްވަލް 17(1908މ ޖޫނު 17)ގާ، އައްސުލްތާނު މުހައްމަދު ޝަމްސުއްދީނު ރަސްކަމުގެ 6ވަނަ އަހަރު އެރަދުންގެ ދަރުބާރުގާ މުލަކުއަތޮޅު(މ.) ކޮޅުފުށީ ރައްޔިތުން، އެމީހުންގެ ރަށުގާ، އައްސުލްތާނު މުހައްމަދު ބޮޑުތަކުރުފާނު އަޅުއްވާފާވާ މިސްކިތަށް، އިހު ރަސްރަސްކަލުން ދެއްވި ފަތްތައް ބާވެގެން އަލުން ފަތެއް ލިޔެދެއްވުމަށް އެދުމުން، އެ މިސްކިތުގެ އިހުފަތް ބެއްލެވިއިރު، އެއީ، އައްސުލްތާނު މުހައްމަދު ބޮޑުތަކުރުފާނު ދެއްވި ފަތަކާ، އެފަތުގެ މައްޗަށް އައްސުލްތާނު އަލްގާޒީ ހުސެއިން ފާމުލަދޭރި ކިލެގެ ދެއްވި ފަތަކާ، އެފަތުގެ މައްޗަށް، އައްސުލްތާނު އަލްގާޒީ އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު ލިޔެދެއްވި ފަތެއް ކަމާ، އެ ފަތްތަކުގާ، އެ މިސްކިތު ބޯގަޔަށްވާ، ކޮޅުފުށީގެ ފާލައްބަޔާ އެންމެހާ ތަކެތި، އެރަށު ދެކުނުން އޮތް ދިއްތުނޑި، އެރަށުގެ ދެ ފިރިހެނުންގެ ރަސް ބޮލި، އެމިސްކިތު ގޯތީ (ހަރިންމަ)ގާ ވަޅުލާ ކޮންމެ މީހެއްގެ ސަންދޯކުގާ އެޅި ފޮތިގަނޑު، އެރަށުގެ ގުލާމުން(އަޅުން)، އެރަށުން ކުރި ކޮންމެ މަސްވެރިކަމަކުން މަސްބަޔެއް، އޮޑި އޮޑީގެ ގޮއި މަސް، ކަހަނބަށްދާ ކޮންމެ ދިއުމަކުން ބައެއް އަދި ކޮންމެ ރާއެރުމަކުން ބަޔަކާ، އެމިސްކިތުގެ ބޯގަޔަށް ލަށްވާ، އެތަނުގެ ހަވާލުވެރިކަން އެރަށު، ހަސަން އޮޅިގިނާކަލޯގެ ދަރިކޮޅަށް ލަށްވާ، އެރަށުގެ ހަތީބުކަމަށް، އެ ދަރިކޮޅަށް އިސްކަން ދޭންވާނެ ކަމާ، ބޮޑުތަކުރުފާނު ދެއްވި ފަތުގާ، އެއަތޮޅު ނާލާފުށި އަދި މެދުފުށި، އެ މިސްކިތަށް ލައްވާފާވާ ކަމާ، އެފަތުގާވާ ނާލާފުށީގެ މަތިކިބާ ދޮން ބީނާ ރުއްރުކަކީ އެހާތަނަށް އާއިރު މިސްކިތަށް ވެގެންވާ އެއްޗެއް ނޫން ކަމާއި، ބޮޑުތަކުރުފާނު ލިޔެދެއްވި ފަތުގާވާ މުހައްމަދު ހަތީބު ކަލޯއަށް ލައްވާފާވާ ރުކާއި ވަކަރުގަނޑުވެސް އެޒަމާނަށް އާއިރު އެނގިފެނިވެ ނުވާކަމާއި، މިއެންމެހާ ކަންކަމުގެ، އަމުރު، އެރަދުންގެ ސިއްކަ ޖަހާ، ބޮޑުގަލު މާކޮށާރު ބަނޑޭރީގެ ދަރި ހުސެއިން ލިޔެފާވާ ފަތެއް. Size: 18.65" X 12.15
M.Kolhufushi - Mosque built by Bodu Thakurufaanu - Endowment for Shrine (ziyaaraiy)
1279ހ ސަފަރު 24(1862މ އޯގަސްޓް 20)ގާ، އަލްގާޒީ މުހައްމަދު މުހިއްބުއްދީނު އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރުގެ ޝަރީޔަތު މަޖިލީހުން؛ ދުނބުރި އަލީ ކަލޭފާނު، އޭނާގެ މާމާ، ދުނބުރިގުދު ދަލޭކާފާނުގެ މަންމަ ތޮއްޑޫ ސަންފާ ކަނބުލޭފާނުން، ހައިވަކަރު ދައިތަ އަތުން ގަނެ މިލްކުކޮށްފާވާ ގޯތިން، އޭނާގެ މަންމަ ފާތުމާފުޅަށް އޭނާގެ މާމަ ހިބައިން ދިން ބަޔާ، މާމަ މަރުވެގެން ގޯތި ބަހައި، އޭނާގެ މަންމަޔަށް ލިބި މަންމަ ފަރާތުން އޭނާޔަށް ލިބުނު ބަޔާ، އޭނާގެ ބޮޑުދައިތަ ސައީދު ކަތްދާފާނަށް ލިބުނު ބައި، އޭނާގެ ދަރީން އަތުން ގަނެ މިލްކުކޮށްފާވާ ތަނާ، އޭނާގެ ބޮޑުބޭބެ މޫސާފުޅަށް ލިބުނު ތަނުގެ 5/1، އެބޭބެގެ ދަރިން އަތުން ގަނެ މިލްކޮށްފާވާ ތަނާ، މި ހަތަރުބައި އެއީ އޭނާގެ މިލްކެއްކަމުގާ ދައުވާ ކުރުމުން، އެކަން ބަށްލަވާ، ސާބިތުވުމުން، އަލީ ކަލޭފާނު އޭނާގެ މުޅި އެގޯތި ވަގުފްކޮށް އެތާގެ ހަވާލުވެރިކަން އޭނާގެ ދަރިކޮޅަށް ލަށްވާފި ކަމުގާ ބުނެ، އެއެންމެ ކަންކަމުގެ މައްޗަށް ފަތް ލިޔެދެއްވުމަށް އެދުމުން، އެ މަޖިލީހުން ލިޔެފާވާ ފަތެއް.
އަދި މިފަތުގެ ނުފުށުގާ:
1959މ ނޮވެންބަރު 10(1379ހ ޖުމާދިލްއައްވަލް 9)ގާ، ވުޒާރަތުލް ދާހިލިއްޔާއިން، މަތީގާ ބުނެފާއެވާ ގޯތި، ތ.އެލާއިން ނަގާ، އަލުން ފަތް ލިޔެދިންކަމުގާ ބުނެފާވާ ލިޔުމެއް.
(Size: 13.25" X 9.55") Chief Justices - Al Ghaazee Mohamed Muhibbuddin
K.Male' - H.Garan'bu Goathi (Housing Plot) - Deed for housing plot
1208ހ ރަބީލްއާހިރު 15(1793މ ނޮވެންބަރު 19)ގާ؛ އައްސުލްތާނު ހަސަން ނޫރައްދީނުގެ ރަސްކަމުގެ 15ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގާ، އެރަދުންގެ ދަރުބާރަށް، ކަމުވޮށި ބޭކަލުންކުރެ، އަލްހާޒިން މުހައްމަދު ހަނދޭގިރި، މުހައްމަދު މާބަނޑޭރި، މާކޮށާރު ބަނޑޭރި މުހައްމަދު، އެތެރެ ބަނޑަހަލު ބަނޑޭރި އަލީ މޭނާ، ބޭރު ބަނޑަހަލު ބަނޑޭރި އަލީ ސައިފުއްލާ، ތޮއްޑޫ އިބްރާހީމް އަދި މުހައްމަދު ރަންފަޑިއަތް އަޅާ އަށް، މާލޭގެ ހަތަރު އަވަށުގެ އޮތްހާ ބަންޑާރަ ގޯތި ތަކާއި، އަމިއްލަ ގޯތި ތަށް ވަކިން އިނގޭނޭ ގޮތް ހެދުމަށް އެންގެވުމުން، އެކަންތައް ބެލުމުގާ، އެ ހަތް މީހުންގެ މަޖިލީހަށް، މައްޗަންގޯޅި، މާވެވު ފޫރުއްބައިން(އިރުން) އޮތް، ނޮޅިވަރަމު އާބަކުރުގެ ދަރި ދޮންއަލީގެ ދަރި މުހައްމަދު ތަކުރުގެ ގޯތީގެ މިލްކުވެރިކަން ސާބިތު ކުރުމަށްޓަކާ، ވަށަފަރު ހަސަން ވަތަބަނޑޭރިގެ ދަރި އަލީ، ހާޒިރުކުރަށްވާ، އެކަން ވެފާވާގޮތް އެހުމުން، އޭނާޔަށް އެގޯތި، 53ކޮށްޓޭ ބޮއްޔަށް، އެމުހައްމަދު ތަކުރު ވިއްކާ، އަގުދީ ހަލާސްކޮށް މިލްކުކޮށްފާވާކަމުގާ ބުނެ، އަދި ބޮނޑިބަތް މުހައްމަދު ތަކުރުގެ ދަރިން އަހުމަދު ތަކުރުފާނާއި، އަލީ ތަކުރުފާނާއި، ބޮނޑިބަތްގޭ ދޮންބީފާނުންގެ ފިރި އަލީ ތަކުރުފާނާއި، ގިރާވަރު ހަސަން ތަކުރު، ހެކިންގޮތުގާ ދައްކާ، އެމީހުންގެ ހެކިބަހުން އެކަން ސާބިތުވެ، އެތަނުގެ މިން އަޅާ ވިކިކުރުމުން، އެތަނުގެ ފަތަކަށް އެ އަލީ ތަކުރު އެދުމުން، އެއީ ސައްހަ މިލްކެއްކަމުގާ، އެ މަޖިލީހުން، ރަދުންގެ ދަރުބާރުގާ އިއްތިފާގުވުމުން، އެކަމަށް ރަދުންގެ އަމުރުނެރުއްވުމުން، އެތަނުގެ އިމާއި މިން ހިމަނާ، އެރަދުންގެ ސިއްކަ ޖަހާ، އަލްހާޒިން އަލްކަބީރު މުހައްމަދު ހަނދޭގިރިން ކިޔުމުން، މާލޭ ފަތްލިޔާ އަލީ ލިޔެދީފާވާ ފަތެއް.
އަދި މިފަތުގެ ނުފުށުގާ:
1959މ ނޮވެންބަރު 10(1379ހ ޖުމާދިލްއައްވަލް 9)ގާ، ވުޒާރަތުލް ދާހިލިއްޔާއިން، މަތީގާ ބުނެފާއެވާ ގޯތި، ތ.އެލާއިން ނަގާ، އަލުން ފަތް ލިޔެދިންކަމުގާ ބުނެފާވާ ލިޔުމެއް.
Declaration of a change of ownership of residential land (Size: 13.4" X 10.65")
K.Male' - Ma.Dheydharuge - Order
1212ހ(1797މ)ގާ، 3ވަނަ ފޮޅުވަތުގާ، 'އައްސުލްތާނު ހަސަން ނޫރައްދީނު އިސްކަންދަރު' އަރަބިން ލިޔެފާވާ، ދިވެސްއަކުރު ފަތެއް. Document written in Dhives Akuru (Size: 16.35" X 9.35")
National Archives of Maldives1303ހ މުހައްރަމް 21(1885މ އޮކްޓޯބަރު 30)ގާ؛ އަލްގާޒީ އިސްމާއީލް ބަހާއުއްދީނު އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު ތަކުރުފާނުގެ ޝަރީޔަތު މަޖިލީހުން؛ އައްނައިބު އަހުމަދު ބަންޑާރަނައިބު މަނިކުފާނުންގެ ދަރި، އައްސުލްތާނު މުހައްމަދު އިމާދުއްދީނުގެ އަނބިކަނބަލުން، ދޮންދީދީ، އީދު މިސްކިތަށް ހިނގާ މައިމަގާ އިންވެގެން ދެކުނުން އޮތް، އޭނާގެ ކާފަ، އަލްގާޒީ އިބްރާހީމް ސިރާޖުއްދީނުގެ ގޯތި ބަހައިގެން، އެގޯތީގެ ދެކުނުކޮޅުން، އޭނާއަށް މިލްކުވެފާވާ ބައި، އައްސުލްތާނު އިބްރާހީމް ނޫރައްދީނަށް ވެދުމަށް އަރުވައިފި ކަމުގާ ބުނެ، އެކަމުގެ މައްޗަށް ފަތެއް ލިޔެދެއްވުމަށް އެދުމުން، އެރަދުންނަށް އެތަން މިލްކުވެއްޖެ ކަމުގާ، އެތަނުގެ އިމާއި މިން ހިމަނާ، ލިޔެފާވާ ފަތެއް. Formal statement of a gift (Hiba) of private property (Size: 13.2" X 8.2") Chief Justices - Al Ghaazee Ismail Bahaauddin
K.Male' - Housing Plot of Ibrahim Sirajuddin - gift -
1236ހ ޝައްވާލް(1821މ ޖުލައި)ގާ؛ އައްސުލްތާނު މުހައްމަދު މުއީނުއްދީނުގެ ރަސްކަމުގެ 24ވަނަ އަހަރުތެރޭގާ، އެރަދުންގެ ދަރުބާރުގާ، އިސްކަންދަރު ޝާހު މަހާ ރަދުން، މަތިވެރީ މީހުންނަށް ދެއްވާފާވާ ފަތްކޮޅުގާ، ހަތީބުންނަށް ދެއްވާން ބުނެފާވާ އުޖޫރަ ނުދޭކަމުގާ އަރިއަތޮޅު މަތިވެރީ މޫސާ ހަތީބު ޝަކުވާކުރުމުން، އެކަން ގަބޫލުކުރައްވާ، އިސްކަންދަރު ޝާހު ރަދުން، މަތިވެރީ ހަތީބަކަށް ދެއްވާން، އިހު ފަތުގާ އަމުރުކުރަށްވާފާވާ ކޮންމެ އެއްޗެއް، ހަތީބުންނަށް ލިބެންޖެހޭނެ ކަމުގާ ވިދާޅުވެ، އިހުފަތް ބެއްލެވިއިރު، އެއީ، ސުވަސްތަސިރީ މަތަމަހާސިރީ ކުލަރަންމީބަ ކައްތިރި ބޮވަނަ މަހާރަދުން(އިބްރާހީމް އިސްކަންދަރު 1)ގެ 20ވަނަ އަހަރު ހައްޖު މަހު، ލިޔެދެއްވާފާވާ ބާވެގެން، އަލުން ލިޔެފާވާ ފަތެއް ކަމާ، އެފަތުގާވާ ގޮތުގެ މަތިން، ކަންދޫ؟ކިލެގެ ދަރި ހާޖީ ހަސަނާއި، އޭނާޔާ އެއްބަފާ، މުހައްމަދުގެ ދަރި އަބޫބަކުރާއި ދެމީހުން އަތުން، 40ލާރިޔަށް ބައްލަވައިގަނެ މިލްކުވެފާވާ އަރިއަތޮޅު މަތިވެރިޔޭ ކިޔޭ ރަށުގާ މިސްކިތެއް އަޅުއްވަން ނިޔަތް ގަނެ، އެރަށުގާ މިސްކިތެއް ބިނާކުރުން ޝަރުތުކޮށް، އެ މަތިވެރިއާއި އެރަށު ކައިރީގާވާ މާފޮޅުދޫ(ބޮޑުފޮޅުދޫ؟)އޭ ކިޔާ ރަށާ އެދެރަށް، އެމިސްކިތުގެ ބޯގަޔަށް ލަށްވާ، ލިބޭ މަންފާއަކުން 2/1އިން އެމިސްކިތުގެ ފުރާޅު ފަންގިލާ، ކުނާ އަޅާ، ވޮއް ބަހައްޓާ، ވޮށަށް ތެޔޮ ލާ، ވަޅު ދާނި ބަހަށްޓާ، ވަޅު ދިޔަހިއްކާ، ފަސް ވަގުތު ބަންގި ސޮލަވާތްކިޔަވާ، އަދިވެސް ކުރަންޖެހޭ ހުރިހާކަމެއް ކުރުމަށް ޝަރުތުކޮށް، ބޯގައިގެ ހަވާލުވެރިންކަން، އެރަށުގެ އެންމެހާ ރައްޔިތުން ލަށްވާ، އެދެރަށުގެ މަންފާގެ ދެން އޮތްބައިގެ 2/1 މުދިންކަމުގާ ހުންނަމީހަކަށް، އަނެއް ބައި، ހަތީބުކަމުގާ ހުންނަމީހަކަށް ލަށްވާ، އެރަށުގެ ހަތީބު ކަމާއި، މުދިންކަން އެރަށުގެ މުދިން މުހައްމަދު ކަލޯގެ ދަރި ހަސަން ކަލޯއާއި އޭނާގެ ދަރިކޮޅަށް ލަށްވާ، އަދި އެ ދެރަށުގެ މަންފާއޭ އެބުނެވޭ އެއްޗިއްސަކީ، އެދެރަށު ދަނޑުފާލަށްބަ، ގޮއިރުއް، ރަހުރާ، ގޮއި މަސް، ގޮއި ތެޔޮ، އަދި އެރަށުގާ ބަންނަ، ދޮޅަސް(12)ރިޔަން ހުރި ކޮންމެ އޮޑިއަކުން 4ލާރިޔަކާ، އެދެރަށުގާ ވާހާ ބަންޑާރަ ތަކެއްޗެއް ކަމާއި، އެދެރަށުގާ ހެދޭ ރުއްގަސް ނުވިއްކޭނެ ކަމާއި ނުގަނެވޭނެ ކަމާއި، އެ އެންމެހާ ކަންކަން ބަޔާންކޮށް ފަތެއް ލިއުމުގެ އަމުރުއިއްވެވުމުން، އެރަދުންގެ ސިއްކަ ޖަހާ، އަލްހާޒިން އަލްކަބީރު އަލްހާޖީ މުހައްމަދު ހަނދޭގިރިން ކިޔުމުން، ފަތްލިޔާ އިބްރާހީމް ލިޔެފާވާ ފަތެއް. Size: 25.2" X 13.5"
A.Mathiveri - Mathiveri Mosque - Endowment for Shrine (ziyaaraiy)
(ތާރީހެއް ނެތް)މުހައްމަދު އަމީނު ދީދީ، ފުރަތަމ ރައީސް، ދިވެހިރާއްޖެ، ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ބަދަލުވުމުން، 'މެސާޒް އެސޫފަލީ ގުލާމު ހުސެއިން އެންޑް ސަންޒް މޯލްޑިވްޒް އެންޑް ކޮލޮންބޯ' އިން، އަށް ފޮނުވާފާވާ ތަހުނިޔާގެ ލިޔުމެއް. Congratulatory card written in English sent to President Muhammed Amin Didi (Size: 22" X 15")
K.Male' - Letter of felicitation
F0-139ގެ 1340ހ ޖުމާދިލްއައްވަލް 22(1922މ ޖަނަވަރީ 21)ގާ، ކޮށްފާވާ ތަރުޖަމާއެއް. Size: 8.9" X 8.6"
R.Meedhoo - Meedhoo Mosque - Endowment for Shrine (ziyaaraiy)
1221ހ ރަބީލްއާހިރު(1806މ ޖުލައި)ގާ، އައްސުލްތާނު މުއީނުއްދީނު އިސްކަންދަރުގެ ރަސްކަމުގެ 8ވަނަ އަހަރު، އެރަދުންގެ ދަރުބާރަށް ނ.ތޮޅެންދޫ؟/ބ.މާޅޮހު؟ ހަސަން ތަކުރުފާނުގެ ދަރި ހޮޅުދޫ މުހައްމަދު ފަޑިއަތް، ހޮޅުދޫގާ، އެރަދުންނަށް އެޅި މިސްކިތުގެ ބޯގަޔަށް، ނ.ފުށިވެލާވަރު އާއި، ހޮޅުދޫގާ އޮތް ބަންޑާރަ ދަނޑާއި ފާލަށްބަ ދެއްވާ، އެ ބޯގައިގެ ހަވާލުވެރިކަން، ފަޑިއަތްއަޅާގެ ދަރިކޮޅަކަށާއި، އަދި އެއިން މީހަކު ނެތްނަމަ، އެރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ މައްޗަށް ލަށްވާ، އެމިސްކިތުގެ މުދިމަކަށް ވާރު އިސްތިސްނާ ވާނެ ކަމާ، ކޮންމެ ކެއުޅުކަމަކުން، މަސްބަޔެއް އޮންނަންވާނެ ކަމުގެ އަމުރުނެރުއްވުމުން، އެރަދުންގެ ސިއްކަ ޖަހާ، އަލްހާޒިން އަލްކަބީރު ހަނދޭގިރި މޫސާ ކިޔުމުން މުދިން ހަސަން ލިޔެފާވާ ދިވެސްއަކުރުގެ، 1962މ މާޗް 3(1381ހ ރަމްލޯނު 26)ގާ، ފޮރި ހަސަން ދީދީ ކޮށްފާވާ ތާނަ ތަރުޖަމާއެއް.
މި ތަރުޖަމާގެ ސުރުހީއަކަށް 'ހުޅިޔަންދޫ މިސްކިތު ބޯގަފަތުގެ ދިވެސް އަކުރުގެ ތާނަ.' ލިޔެފާވިޔަސްވެސް، މައިގަނޑުގާ ވަނީ ތޮޅެންދޫ، ހޮޅުދޫ، ފުށިވެލާވަރު، މި ރަށްރަށުގެ ނަން ކަމުންނާ، އަދި ހުޅިޔަންދޫ އަކީ ލާމު އަތޮޅު، ފަޅުރަށަކަމުގާ ވުމާއެކު، ނ.ހޮޅުދޫ ކަމުގާ ބަލާފާ.
Size: 19.1" X 11.8"
N.Holhudhoo - Island Mosque - Endowment for Shrine (ziyaaraiy)